Στις μέρες μας, είναι σχεδόν αδύνατο να ανοίξετε μια ενημερωτική ιστοσελίδα, να δείτε ειδήσεις ή ακόμα και να συζητήσετε με φίλους χωρίς να αναφερθεί η λέξη «πληθωρισμός». Παρόλο που πρόκειται για έναν οικονομικό όρο, οι συνέπειές του δεν περιορίζονται στα γραφεία των κεντρικών τραπεζιτών. Τον αισθανόμαστε κάθε φορά που το καλάθι στο σούπερ μάρκετ γεμίζει λιγότερο με τα ίδια χρήματα, κάθε φορά που η αντλία της βενζίνης σταματά σε υψηλότερο ποσό και κάθε φορά που ο λογαριασμός του ρεύματος μας προκαλεί πονοκέφαλο.
Αλλά τι ακριβώς είναι αυτό το «αόρατο χέρι» που αφαιρεί αξία από το πορτοφόλι μας και γιατί οι οικονομολόγοι ανησυχούν τόσο πολύ γι’ αυτό; Σε αυτό το άρθρο, θα αποδομήσουμε την έννοια του πληθωρισμού με απλά λόγια, αναλύοντας τις αιτίες, τις επιπτώσεις και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζει το μέλλον μας.
1. Τι είναι ο Πληθωρισμός; (Ο απλός ορισμός)
Με τον όρο πληθωρισμό περιγράφουμε τη γενικευμένη και συνεχή άνοδο των τιμών των αγαθών και των υπηρεσιών σε μια οικονομία κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης χρονικής περιόδου.
Είναι σημαντικό να σταθούμε σε δύο λέξεις: γενικευμένη και συνεχής. Αν αυξηθεί μόνο η τιμή της ντομάτας λόγω μιας κακής σοδειάς, αυτό δεν είναι πληθωρισμός. Πληθωρισμός έχουμε όταν οι τιμές ανεβαίνουν σχεδόν παντού: στα τρόφιμα, στα ενοίκια, στα εισιτήρια, στα κούρεμα, στην ενέργεια.
Στην ουσία, ο πληθωρισμός δεν είναι η αύξηση των τιμών, αλλά η μείωση της αγοραστικής δύναμης του νομίσματος. Αν με 50 ευρώ πέρυσι αγοράζατε 10 προϊόντα και φέτος αγοράζετε 8, το νόμισμά σας έχει χάσει ένα μέρος της αξίας του. Ο πληθωρισμός, λοιπόν, είναι ο ρυθμός με τον οποίο το χρήμα «λιώνει».
2. Πώς μετριέται ο Πληθωρισμός; (Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή)
Για να μπορέσουν οι κυβερνήσεις να παρακολουθήσουν τον πληθωρισμό, χρησιμοποιούν ένα εργαλείο που ονομάζεται Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΔΤΚ).
Φανταστείτε ένα τεράστιο, υποθετικό «καλάθι» που περιέχει όλα όσα καταναλώνει ένα μέσο νοικοκυριό μέσα σε έναν μήνα. Μέσα σε αυτό υπάρχουν:
- Βασικά αγαθά: Ψωμί, γάλα, κρέας.
- Υπηρεσίες: Λογαριασμοί τηλεφώνου, ενοίκιο, ασφάλειες.
- Διαρκή αγαθά: Ηλεκτρικές συσκευές, αυτοκίνητα.
- Αναψυχή: Εισιτήρια κινηματογράφου, διακοπές.
Κάθε μήνα, οι στατιστικές υπηρεσίες (όπως η ΕΛΣΤΑΤ στην Ελλάδα) ελέγχουν τις τιμές αυτών των χιλιάδων προϊόντων. Στη συνέχεια, συγκρίνουν το συνολικό κόστος του «καλαθιού» με το κόστος που είχε τον προηγούμενο μήνα ή το προηγούμενο έτος. Η ποσοστιαία διαφορά είναι αυτό που ονομάζουμε ρυθμό πληθωρισμού. Αν ο ΔΤΚ αυξηθεί κατά 5% μέσα σε έναν χρόνο, σημαίνει ότι το κόστος διαβίωσης αυξήθηκε κατά μέσο όρο 5%.
3. Γιατί ανεβαίνουν οι τιμές; Τα βασικά αίτια
Ο πληθωρισμός δεν είναι ένα τυχαίο φαινόμενο. Συνήθως προκαλείται από τρεις κύριες «δυνάμεις»:
Α. Πληθωρισμός Ζήτησης (Demand-Pull)
Αυτό συμβαίνει όταν οι καταναλωτές έχουν περισσότερο χρήμα στη διάθεσή τους και θέλουν να αγοράσουν περισσότερα προϊόντα από όσα μπορεί να παράγει η αγορά. Στην οικονομία λέμε ότι «υπερβολικά πολύ χρήμα κυνηγάει πολύ λίγα αγαθά».
- Παράδειγμα: Αν όλοι ξαφνικά θελήσουν να αγοράσουν το ίδιο μοντέλο κινητού τηλεφώνου, αλλά το εργοστάσιο μπορεί να φτιάξει μόνο περιορισμένα κομμάτια, η τιμή του θα ανέβει.
Β. Πληθωρισμός Κόστους (Cost-Push)
Εδώ το πρόβλημα ξεκινά από την πλευρά της παραγωγής. Όταν αυξάνεται το κόστος των πρώτων υλών ή της ενέργειας, οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να αυξήσουν τις τιμές τους για να παραμείνουν κερδοφόρες.
- Παράδειγμα: Αν αυξηθεί η τιμή του πετρελαίου, το φορτηγό που μεταφέρει το ψωμί καίει ακριβότερο καύσιμο. Ο φούρνος πληρώνει ακριβότερο ρεύμα για το ψήσιμο. Τελικά, η τιμή του ψωμιού ανεβαίνει για να καλυφθούν αυτά τα κόστη.
Γ. Νομισματική Πολιτική
Όταν οι κεντρικές τράπεζες «τυπώνουν» πολύ χρήμα ή κρατούν τα επιτόκια πολύ χαμηλά για μεγάλο διάστημα, η ποσότητα του χρήματος που κυκλοφορεί στην αγορά αυξάνεται ραγδαία. Αν η παραγωγή αγαθών δεν αυξηθεί στον ίδιο ρυθμό, η αξία κάθε ευρώ μειώνεται αναπόφευκτα.
4. Πώς ο Πληθωρισμός επηρεάζει την καθημερινότητά μας
Ο πληθωρισμός δεν είναι ένας ουδέτερος αριθμός. Έχει άμεσο αντίκτυπο στην ποιότητα της ζωής μας.
Οι Μισθοί και η «Σιωπηλή Μείωση»
Το μεγαλύτερο πρόβλημα εμφανίζεται όταν οι τιμές αυξάνονται γρηγορότερα από τους μισθούς. Αν ο πληθωρισμός είναι 8% και ο μισθός σας μείνει σταθερός, στην πραγματικότητα έχετε υποστεί μείωση μισθού 8%. Παρόλο που ο αριθμός στον τραπεζικό σας λογαριασμό παραμένει ο ίδιος, μπορείτε να αγοράσετε λιγότερα πράγματα.
Οι Αποταμιεύσεις που «Εξατμίζονται»
Ο πληθωρισμός είναι ο εχθρός της αποταμίευσης κάτω από το στρώμα. Αν έχετε 1.000 ευρώ στην άκρη και ο πληθωρισμός τρέχει με 10%, σε έναν χρόνο τα χρήματά σας θα έχουν την αγοραστική δύναμη που έχουν σήμερα τα 900 ευρώ. Οι αποταμιευτές χάνουν, ενώ οι δανειολήπτες συχνά ωφελούνται (καθώς το πραγματικό βάρος του χρέους τους μειώνεται).
Η Ψυχολογία της Αγοράς
Όταν οι άνθρωποι περιμένουν ότι οι τιμές θα ανέβουν κι άλλο, τρέχουν να αγοράσουν τώρα. Αυτή η συμπεριφορά αυξάνει περαιτέρω τη ζήτηση και, κατά συνέπεια, τον πληθωρισμό, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.
5. Πληθωρισμός vs Αποπληθωρισμός
Εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς: «Αν ο πληθωρισμός είναι η άνοδος των τιμών, τότε η μείωση των τιμών (αποπληθωρισμός) είναι καλή;».
Όχι απαραίτητα. Ο αποπληθωρισμός μπορεί να είναι ακόμα πιο επικίνδυνος. Αν οι τιμές πέφτουν, οι καταναλωτές αναβάλλουν τις αγορές τους περιμένοντας να γίνουν ακόμα φθηνότερες. Αυτό οδηγεί σε πτώση των πωλήσεων, μειώσεις μισθών, απολύσεις και οικονομική ύφεση. Οι οικονομολόγοι θεωρούν ότι ο «υγιής» στόχος είναι ένας σταθερός, χαμηλός πληθωρισμός (περίπου 2%).
6. Τι μπορούν να κάνουν κράτη και κεντρικές τράπεζες;
Η καταπολέμηση του πληθωρισμού είναι μια λεπτή χειρουργική επέμβαση. Το κύριο όπλο είναι τα Επιτόκια.
Όταν ο πληθωρισμός ξεφεύγει, η Κεντρική Τράπεζα (π.χ. η ΕΚΤ για την Ευρωζώνη) αυξάνει τα επιτόκια.
- Ο δανεισμός (δάνεια, κάρτες) γίνεται ακριβότερος.
- Οι άνθρωποι και οι επιχειρήσεις ξοδεύουν λιγότερα και αποταμιεύουν περισσότερα.
- Η ζήτηση πέφτει.
- Η πίεση στις τιμές εκτονώνεται.
Το ρίσκο είναι ότι αν τα επιτόκια ανέβουν υπερβολικά πολύ, η οικονομία μπορεί να «παγώσει» τελείως, οδηγώντας σε ανεργία.
7. Συμπέρασμα: Γιατί έχει σημασία να τον κατανοούμε;
Η κατανόηση του πληθωρισμού δεν είναι μια θεωρητική άσκηση για ακαδημαϊκούς. Είναι ένα απαραίτητο εφόδιο για την επιβίωσή μας στον σύγχρονο κόσμο.
Γνωρίζοντας πώς λειτουργεί ο πληθωρισμός, μπορούμε:
- Να διαπραγματευτούμε καλύτερα τις αμοιβές μας.
- Να κάνουμε σωστότερο οικογενειακό προγραμματισμό.
- Να καταλάβουμε γιατί οι επενδύσεις είναι σημαντικές για τη διατήρηση της αξίας των χρημάτων μας.
- Να κρίνουμε με περισσότερη γνώση τις οικονομικές υποσχέσεις των πολιτικών.
Σε έναν κόσμο όπου το χρήμα αλλάζει διαρκώς αξία, η γνώση είναι το μόνο νόμισμα που δεν χάνει ποτέ την ισχύ του.
Workonomic 
Σχολιάστε